Giải quyết hài hòa bảo tồn và phát triển

Suy ngẫm đầu tuần | 06:20 Thứ Hai ngày 21/11/2016
(HNM) -  1. Những ngày này, Hà Nội và cả nước bước vào giai đoạn cao điểm tổ chức các hoạt động thiết thực nhân kỷ niệm Ngày Di sản văn hóa Việt Nam lần thứ 12 (23/11/2005 - 23/11/2016).

Phố cổ Hà Nội tưng bừng khai mạc chuỗi hoạt động tôn vinh di sản văn hóa với chủ đề “Nét xưa”. Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam (Sơn Tây - Hà Nội) mở hội văn hóa đón du khách tham dự loạt hoạt động phong phú trong khuôn khổ Tuần “Đại đoàn kết các dân tộc - Di sản văn hóa Việt Nam”. Hà Giang tổ chức chương trình Ngày hội văn hóa dân tộc Mông lần thứ 2, quảng bá nét văn hóa đặc sắc của đồng bào dân tộc Mông đang sinh sống tại 13 tỉnh thuộc khu vực Bắc Bộ, Trung Bộ và Tây Nguyên... Các hoạt động này không nằm ngoài mục đích tôn vinh giá trị di sản văn hóa vật thể và phi vật thể của Việt Nam, góp phần nâng cao nhận thức của mỗi người về bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống. Đó là bước tiếp theo trong hành trình dài phấn đấu vì mục tiêu bảo tồn và phát huy giá trị của hệ di sản văn hóa Việt Nam.

Di sản văn hóa Việt Nam, trong đó có giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể, là nguồn lực lớn, là tài nguyên du lịch đúng nghĩa, “là tài sản quý giá của cộng đồng các dân tộc Việt Nam và là một bộ phận của di sản văn hóa nhân loại, có vai trò to lớn trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước của nhân dân ta” - điều đã được khẳng định trong Luật Di sản văn hóa. “Bộ phận” đó bao gồm hàng vạn di tích và các loại hình văn hóa phi vật thể, khu bảo tồn thiên nhiên, trong đó có hàng chục di sản đã được UNESCO vinh danh ở tầm thế giới như Vịnh Hạ Long, Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, Cao nguyên đá Đồng Văn, Khu di tích Trung tâm Hoàng thành Thăng Long, Quần thể di tích Cố đô Huế, Phố cổ Hội An, Khu di tích Mỹ Sơn, Thành nhà Hồ, Ca trù, Quan họ Bắc Ninh, Hội Gióng ở đền Phù Đổng và Đền Sóc, Nhã nhạc cung đình Huế, Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên…

Xác định rõ vai trò, tầm quan trọng của di sản văn hóa ở Việt Nam đối với sự nghiệp kiến thiết đất nước cũng đồng nghĩa với xác định nhiệm vụ bảo tồn, phát huy giá trị của nguồn tài nguyên vô giá này, đặc biệt là các di sản văn hóa thế giới. Nhiệm vụ đó đã được đề cập trong các nghị quyết của Đảng, tinh thần chính là xác định di sản văn hóa là yếu tố gắn kết cộng đồng dân tộc, là cốt lõi của bản sắc dân tộc, cơ sở để sáng tạo những giá trị mới và thực hiện giao lưu văn hóa, bởi vậy, cần hết sức coi trọng bảo tồn, kế thừa, phát huy giá trị văn hóa truyền thống, đạo lý truyền thống, văn hóa cách mạng, cả văn hóa vật thể và phi vật thể.

2. Di sản văn hóa là tài nguyên du lịch, có thể tạo ra nguồn lợi lớn nhờ du lịch nhưng cũng có thể gánh chịu thiệt hại nếu chúng ta không xây dựng được mô hình du lịch có trách nhiệm, không thể bảo đảm rằng các nguồn lực về văn hóa và môi trường được sử dụng bền vững trong quá trình tìm kiếm lợi nhuận từ hoạt động du lịch. Bởi vậy, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa là một bài toán lớn mà ở đó, cần phải tìm ra cách giải hài hòa nhằm ngăn chặn xung đột.

Thực tế cho thấy không phải khi nào chúng ta cũng thực hiện tốt nhiệm vụ đã được đề ra. Di tích đang phải đối mặt với nguy cơ hỏa hoạn, nạn mất trộm cổ vật. Vịnh Hạ Long từng bị “tuýt còi” vì nạn xả thải gây nguy cơ ô nhiễm. Phố cổ Hội An gặp khó khăn nhất định về bảo tồn trước số lượng khách du lịch quá đông và khả năng ngập úng do mưa bão. Một số di sản văn hóa phi vật thể đối diện với khả năng bị “sân khấu hóa quá đà”, bị “mất gốc” do mục đích thương mại. Nghệ thuật ca Huế còn lại gì trong mắt người xem nếu tiếp tục “bôn ba trên bến dưới thuyền”, chỉ vì mục tiêu phục vụ khách du lịch mà quên đi điều kiện cần có để loại hình âm nhạc mang tính thính phòng kiểu cách tỏa sáng đúng nghĩa? Nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ có còn vẻ hào hoa tài tử khi tiếng đàn tiếng hát lọt trong “không khí rượu bia”? Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên có giữ được bản sắc nếu nạn mất cắp cồng chiêng không được loại bỏ và những lễ hội cồng chiêng không còn bài bản truyền thống do nghệ nhân hàng đầu lần lượt ra đi mà không có đủ người thay thế?

Những câu hỏi nói trên càng ngày càng trở nên nóng bỏng bởi theo công bố của Tổ chức Du lịch thế giới, ước tính có gần 40% khách du lịch có động cơ tìm hiểu văn hóa tại điểm đến và loại hình du lịch di sản xuất hiện ngày càng nhiều trong danh sách lựa chọn của du khách. Trong bối cảnh đó, nắm vững nguyên tắc cơ bản về bảo tồn di sản và phát triển mô hình du lịch có trách nhiệm và vận dụng sáng tạo những nguyên tắc đó vào thực tiễn là phương pháp đúng, cần được thực hành rộng rãi, như Chiến lược phát triển du lịch đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030 đã xác định mục tiêu phát triển du lịch bền vững gắn chặt với việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa của dân tộc. Để thực hiện mục tiêu đó, phát triển mô hình du lịch có trách nhiệm là giải pháp trụ cột, là cơ sở để tạo sự cân bằng giữa phát triển du lịch và bảo tồn thông qua việc đáp ứng nhu cầu khám phá di sản chính đáng của du khách nhưng không làm tổn hại đến bản sắc, tính nguyên gốc và sự toàn vẹn của chúng.

Để hướng tới mục tiêu nói trên, giải quyết tốt mối quan hệ giữa bảo tồn và phát triển, rõ ràng là chúng ta cần phải xây dựng và hoàn thiện một chương trình hành động mang tính tổng thể nhằm bảo đảm cho mối tương tác giữa du lịch và văn hóa diễn ra suôn sẻ. Chương trình đó bao gồm các giải pháp nhằm hướng đến mục tiêu quan trọng là tạo điều kiện thuận lợi để khuyến khích các đơn vị kinh doanh du lịch chủ động tham gia vào quá trình bảo tồn, phát huy giá trị của di sản. Nguồn tài nguyên cho du lịch di sản cũng có thể cạn kiệt như các tài nguyên khác nếu không được bảo vệ, khai thác đúng cách. Bởi vậy, cần tăng cường tuyên truyền để cá nhân, tổ chức tham gia hoạt động du lịch văn hóa hiểu rõ giá trị và sự cần thiết phải bảo đảm một tương lai bền vững cho di sản trên cơ sở giải quyết tốt mối quan hệ bảo tồn và phát triển vì lợi ích chung của cộng đồng, trong đó có người kinh doanh dịch vụ du lịch. Bên cạnh đó, cần phải duy trì nghiêm việc thực hiện Luật Di sản văn hóa, tiến hành tổng kiểm kê, phân loại di sản trong phạm vi toàn quốc, như cách mà Hà Nội đã thực hiện trong thời gian gần đây, để tạo cơ sở cho việc đánh giá tổng thể nguồn tài nguyên, đề ra giải pháp bảo tồn tiếp theo.
Chử Thu Thảo
Bình luận
Gõ tiếng Việt có dấu, tối thiểu 15 chữ
Liên kết hữu ích
Thông báo