Rõ trách nhiệm, rõ hiệu quả

Suy ngẫm đầu tuần | 06:06 Thứ Hai ngày 17/07/2017
(HNM) - Cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước nhằm huy động nguồn vốn xã hội đáp ứng nhu cầu phát triển không chỉ của doanh nghiệp mà cả xã hội. Đẩy mạnh cổ phần hóa giúp thoái phần vốn nhà nước để có nguồn lực đầu tư cho những lĩnh vực ưu tiên, đồng thời phá bỏ bao cấp, phát huy trách nhiệm tự làm chủ của doanh nghiệp, nâng cao năng lực quản trị để hoạt động hiệu quả hơn.

Như vậy, cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước là “mũi tên trúng nhiều đích”. Không còn trông chờ, ỷ lại vào “bầu sữa” Nhà nước, doanh nghiệp phải nỗ lực hơn trong cuộc cạnh tranh bình đẳng. Nhà nước tránh được thất thoát vốn do lối kinh doanh “cha chung không ai khóc”, thậm chí cố ý làm sai để bòn rút ngân sách. Khi doanh nghiệp tự chủ, nâng cao quản trị, sản xuất, kinh doanh hiệu quả sẽ đóng thuế cho ngân sách nhà nước. Cổ phần hóa cũng là xu thế bắt buộc khi hội nhập quốc tế. Bởi lẽ, bước vào “sân chơi lớn” buộc phải tuân thủ những quy định chung, nếu còn thuộc sở hữu nhà nước sẽ không thể tham gia đấu thầu các dự án quốc tế.

Rõ ràng, cái được do cổ phần hóa đem lại rất lớn!

Kết quả công tác cổ phần hóa thời gian qua cũng đáng khích lệ. Nếu như năm 2001 cả nước có khoảng 6.000 doanh nghiệp nhà nước, thì đến năm 2011 còn 1.369 doanh nghiệp nhà nước và đến nay còn khoảng 700 doanh nghiệp nhà nước.

Nghị quyết số 12 NQ/TƯ, Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương khóa XII về tiếp tục cơ cấu lại, đổi mới và nâng cao hiệu quả doanh nghiệp nhà nước đã khẳng định những kết quả đạt được trong 15 năm thực hiện Nghị quyết Trung ương 3 khóa IX về "Tiếp tục sắp xếp, đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả doanh nghiệp nhà nước". Cụ thể, các cấp, các ngành, các doanh nghiệp nhà nước đã cụ thể hóa và triển khai thực hiện nhiều chủ trương, chính sách, biện pháp để tiếp tục đổi mới, phát triển, nâng cao hiệu quả doanh nghiệp nhà nước. Cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước được đẩy mạnh, số lượng doanh nghiệp nhà nước đã được thu gọn hơn, tập trung vào những ngành, lĩnh vực then chốt. Cơ chế hoạt động của doanh nghiệp nhà nước đã có bước đổi mới theo hướng tự chủ kinh doanh, cạnh tranh bình đẳng, công khai, minh bạch hơn. Hiệu quả hoạt động, năng lực cạnh tranh của một số doanh nghiệp nhà nước được nâng lên. Quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp nhà nước được điều chỉnh phù hợp hơn với cơ chế thị trường…

Tuy nhiên, Nghị quyết cũng thẳng thắn đánh giá: Nhìn chung, hiệu quả sản xuất kinh doanh và đóng góp của nhiều doanh nghiệp nhà nước còn thấp, chưa tương xứng với nguồn lực nhà nước đầu tư; nợ nần, thua lỗ, thất thoát lớn. Việc cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước và thoái vốn nhà nước triển khai chậm, quá trình cổ phần hóa còn nhiều yếu kém, tiêu cực và có một số khó khăn, vướng mắc về thể chế chậm được giải quyết, nhất là thể chế định giá đất đai, tài sản…

Quả thật, nếu nhìn vào số lượng doanh nghiệp nhà nước, dễ thấy đã giảm mạnh thời gian qua. Tuy nhiên, tỷ lệ vốn nhà nước được bán ra khi cổ phần hóa, sau khi thoái vốn vẫn còn khá thấp và có xu hướng chậm. Không ít doanh nghiệp về thực chất chỉ là chuyển đổi hình thức từ doanh nghiệp nhà nước sang công ty cổ phần khi tỷ lệ bán cổ phần cho tư nhân rất thấp. Cũng có hiện tượng doanh nghiệp sau khi cổ phần hóa tìm cách “tránh” lên sàn giao dịch… Tại sao vậy?

Có nhiều nguyên nhân dẫn tới hạn chế, yếu kém, tồn tại nhưng Ban Chấp hành Trung ương khẳng định chủ yếu do chủ quan. Cụ thể, công tác đào tạo, bồi dưỡng, đánh giá, bổ nhiệm cán bộ trong các doanh nghiệp nhà nước còn nhiều hạn chế. Một bộ phận không nhỏ cán bộ quản lý doanh nghiệp nhà nước yếu kém về năng lực quản lý, điều hành, sa sút về tinh thần trách nhiệm, suy thoái về phẩm chất đạo đức, lối sống, vi phạm pháp luật, tham nhũng, lãng phí. Trong khi đó, hiệu lực, hiệu quả công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát, kiểm toán của các cơ quan quản lý nhà nước không cao. Tình trạng thực hiện chưa nghiêm túc chủ trương của Đảng, vi phạm pháp luật, rủi ro, yếu kém, thua lỗ trong doanh nghiệp nhà nước không được phát hiện kịp thời và xử lý nghiêm minh… Từ đó dẫn tới những "nhóm lợi ích" cục bộ - rào cản lớn với tiến trình cổ phần hóa, chưa tạo được động lực thật sự để đẩy mạnh cổ phần hóa, thoái vốn. Những vụ việc tiêu cực liên quan tới bố trí nhân sự, người đại diện phần vốn nhà nước theo kiểu “con ông, cháu cha” tại một số doanh nghiệp “ông kẹ” bị phanh phui thời gian qua đã phần nào cho thấy những “nhóm lợi ích” vẫn chưa muốn buông bỏ “bầu sữa” vốn nhà nước. Hàng loạt dự án 1.000 tỷ đồng xảy ra thất thoát, thua lỗ cũng do nguyên nhân chủ quan này.

Được biết, tổng tài sản và vốn nhà nước ở các doanh nghiệp ước khoảng hơn 5 triệu tỷ đồng. Trong bối cảnh tỷ lệ nợ công cao, cần nguồn lực lớn, nếu cổ phần hóa thành công sẽ đem lại nguồn đầu tư rất lớn. Việc đẩy nhanh cổ phần hóa không chỉ giúp củng cố nguồn lực đầu tư công mà còn hạn chế, ngăn chặn tối đa tình trạng thất thoát vốn nhà nước có thể xảy ra. Biết vậy nhưng việc cổ phần hóa không đơn giản, làm cho xong chuyện mà phải làm có trách nhiệm, quyết liệt nhưng cẩn trọng. Càng doanh nghiệp lớn càng phức tạp, đặc biệt là trong định giá tài sản. Làm chậm, làm chắc bảo đảm lợi ích đất nước là cần thiết.

Nhưng, tại cuộc họp mới đây về công tác cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước tại doanh nghiệp, Phó Thủ tướng Chính phủ Vương Đình Huệ nhấn mạnh: Đâu đó còn tâm lý thận trọng, chờ đợi, có chuyện đùn đẩy. Thẩm quyền của bộ, địa phương nhưng không dám quyết, đưa lên Chính phủ hỏi ý kiến cho an toàn, nhưng Chính phủ quyết là không đúng luật. Kinh nghiệm là bộ nào quyết liệt thì chuyển biến tốt, chỗ nào lãnh đạo không quyết liệt thì công việc trì trệ, kết quả rất hạn chế. Chính phủ sẽ xem xét trách nhiệm của lãnh đạo bộ, ngành, địa phương, đơn vị chậm trễ, không hoàn thành nhiệm vụ đổi mới sắp xếp doanh nghiệp, cổ phần hóa và thoái vốn nhà nước theo Chỉ thị số 04 của Thủ tướng Chính phủ và Nghị quyết số 12, Hội nghị Trung ương 5 khóa XII. Chính phủ cũng yêu cầu Bộ Tài chính công khai việc xử lý doanh nghiệp sau cổ phần hóa không đăng ký trên thị trường chứng khoán…

Sự quyết liệt, quy rõ trách nhiệm người đứng đầu, chắc hẳn sẽ tạo chuyển biến tích cực, đem lại nguồn lực mới cho nền kinh tế.
Mai Lâm
Bình luận
Gõ tiếng Việt có dấu, tối thiểu 15 chữ
Thông báo