(HNM) - Đại hội Mặt trận Dân tộc Thống nhất toàn quốc họp từ ngày 5 đến 10-9-1955 tại Thủ đô Hà Nội, quyết định thành lập Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam. 55 năm qua, MTTQ Việt Nam các cấp đã luôn hoàn thành sứ mệnh.

Đặc biệt, trong giai đoạn hiện nay, với việc triển khai nghiêm túc hoạt động giám sát và phản biện, MTTQ các cấp đã và đang khẳng định vai trò, góp phần xây dựng Đảng, chính quyền vững mạnh, bảo vệ lợi ích của cộng đồng. Kết quả giám sát và phản biện của hệ thống MTTQ TP Hà Nội là một minh chứng.

Lợi ích kép
 

Năm năm qua, Quyết định số 80/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Quy chế giám sát đầu tư công cộng đã khuyến khích người dân theo dõi, đánh giá việc chấp hành các quy định về quản lý đầu tư, hoạt động của các nhà thầu và đơn vị thi công dự án. Ban Giám sát đầu tư cộng đồng (GSĐTCĐ) là do MTTQ thành lập. Tại TP Hà Nội, chỉ tính từ đầu năm 2010 đến nay, mặt trận cơ sở đã phát hiện, kiến nghị chính quyền địa phương giải quyết 1.353 vụ. Ngoài ra, thông qua 4.800 cuộc giám sát của mặt trận (trong đó có việc giám sát một số công trình kỷ niệm Đại lễ 1000 năm Thăng Long - Hà Nội), nhiều vụ việc tiêu cực, sai sót trong lĩnh vực đầu tư xây dựng cơ bản được phát hiện, xử lý kịp thời.
Qua theo dõi, Ban GSĐTCĐ xã Lệ Chi (Gia Lâm) đã phát hiện 10 vụ việc sai phạm, điển hình là vụ thay đổi vật liệu khi thi công hệ thống mương cứng của xã khiến lòng mương không bảo đảm yêu cầu và bình độ tiêu thoát nước không đúng với thiết kế. Cũng tại huyện Gia Lâm, Ban Thanh tra nhân dân (TTND) xã Bát Tràng phát hiện công trình xây dựng đài tưởng niệm không bảo đảm kỹ thuật, đã đề nghị đình chỉ thi công để chủ đầu tư sửa sai…

Do bám sát cơ sở, lực lượng TTND phường Nghĩa Đô (Cầu Giấy) đã phát hiện, kiến nghị với Chủ tịch UBND phường về một vụ việc có dấu hiệu vi phạm nguyên tắc thu chi tài chính tại nhà văn hóa phường. Cán bộ mặt trận phường Cống Vị (Ba Đình) phát hiện và kiến nghị thu hồi 2.033m2 đất công để xây dựng trường học. Tại huyện Chương Mỹ, thông qua việc giám sát công tác quản lý đất đai, trật tự xây dựng, đã phát hiện 10 vụ lấn chiếm đất công, 1 vụ cho thuê mượn đất vượt thẩm quyền, 28 vụ sử dụng đất sai mục đích…

Trong các lĩnh vực cải cách thủ tục hành chính, thực hiện đền bù giải phóng mặt bằng cũng có sự tham gia của cán bộ mặt trận. Đặc biệt, TP Hà Nội đã làm điểm tại 61 xã, phường, thị trấn về thực hiện quy chế "MTTQ Việt Nam giám sát cán bộ, công chức, đảng viên ở khu dân cư". Thông qua sự giám sát của mặt trận, hơn 144.123m2 đất và hơn 3 tỷ đồng được thu hồi về cho Nhà nước, góp phần tích cực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, giải quyết những bức xúc trong nhân dân.

Bên cạnh việc thực hiện vai trò giám sát, MTTQ TP Hà Nội đã tiên phong đi đầu cả nước ký kết với Thường trực HĐND - UBND TP thực hiện Quy chế phối hợp tổ chức phản biện xã hội. Với "công trình" đầu tay - phản biện đề án thu học phí trong các trường công lập của UBND TP trước khi trình HĐND TP xem xét, hoạt động này đã thực sự tạo điều kiện để các tầng lớp nhân dân Thủ đô phát huy quyền làm chủ và trách nhiệm công dân trong việc tham gia quá trình xây dựng các quyết sách của TP.

Rào cản cần vượt qua

Buổi tọa đàm về chất lượng hoạt động của TTND và Ban GSĐTCĐ do UB MTTQ TP Hà Nội tổ chức vừa qua đã nhận được nhiều ý kiến phản hồi của chính những người trong cuộc. Phấn khởi trước sự quan tâm của Nhà nước tới hoạt động giám sát, phản biện của mặt trận (với sự chỉ đạo sát sao từ TƯ tới địa phương, kịp thời ban hành các văn bản hướng dẫn thực hiện, tập huấn nghiệp vụ…), song cán bộ mặt trận cho rằng vẫn còn quá nhiều bất cập trong khi triển khai nhiệm vụ.

Phó Chủ tịch UB MTTQ phường Vạn Phúc (Hà Đông) Bạch Ngọc Khanh chia sẻ, các chủ thi công không bao giờ muốn người khác "xía" vào công việc của họ, rồi tìm mọi cách để cán bộ giám sát không tiếp cận được các dự án đầu tư. Vì thế, nếu phía chính quyền không tạo điều kiện, phối hợp tốt với mặt trận thì công việc này rất khó hoàn thành. Hơn nữa, người tham gia GSĐTCĐ, nhất là giám sát các công trình xây dựng đòi hỏi phải có trình độ, am hiểu về kỹ thuật xây dựng. Trên thực tế vẫn có nhiều cán bộ rất nhiệt tình nhưng kinh nghiệm, kiến thức chuyên môn còn thiếu, khiến công tác giám sát đầu tư kém hiệu quả. Do vậy, cần phải tăng cường bồi dưỡng kiến thức và có kinh phí hỗ trợ cho cán bộ làm công tác này. Cũng theo ông Khanh, nên trích từ nguồn kinh phí xây dựng của mỗi một công trình để hỗ trợ lực lượng làm nhiệm vụ, đồng thời đổi mới hình thức tập huấn theo cách tổ chức học tập rút kinh nghiệm ngay tại thực địa.

Nhiều ý kiến cho rằng, MTTQ cấp cơ sở hiện nay có một ''công cụ'' rất lợi hại là giám sát đảng viên, cán bộ chính quyền ở địa phương; song trên thực tế, hoạt động này còn hình thức. Một cán bộ mặt trận phường Nguyễn Du (quận Hai Bà Trưng) cho biết, với hơn 100 cơ quan, đơn vị đóng trên địa bàn phường, họ mới chỉ ''tiếp cận'' được cơ quan Đảng, chính quyền, CA, ngân hàng… còn lại phải "bó tay". Hầu hết các cơ quan rất khó chịu khi thấy mình bị giám sát cho dù đã được thông báo. Kết quả giám sát cán bộ, đảng viên cũng rất khiêm tốn, chưa có vụ việc sai phạm nghiêm trọng nào được phát hiện thông qua giám sát.

Đây chính là những hạn chế, khó khăn mà cán bộ mặt trận phải tự vượt qua, cộng với một thái độ hợp tác tích cực từ phía cấp ủy, chính quyền để nâng cao hiệu quả công tác giám sát, phản biện.