(HNM) - Được coi là bước đột phá để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, là sự cụ thể hóa của nội dung thi đua "Dạy tốt, học tốt", gần 2 năm qua, phong trào xây dựng "Trường học thân thiện, học sinh (HS) tích cực" đã được triển khai sâu rộng trong toàn quốc. Năm 2010, ngành giáo dục đang nỗ lực tạo thêm dấu ấn cho phong trào, để không chỉ dừng lại ở tác động tích cực tới việc dạy - học mà còn góp phần giáo dục đạo đức, nhân cách cho HS thông qua các hoạt động xã hội thiết thực, giàu ý nghĩa.

"Thân thiện, tích cực" để bảo đảm "ba đủ"
 

Phong trào xây dựng "Trường học thân thiện, HS tích cực" là một trong số không nhiều phong trào có sự chung tay góp sức của nhiều "nhà": Bộ GD-ĐT, Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch, Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh - Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Hội Khuyến học Việt Nam. Có lẽ vì vậy mà sức lan tỏa của phong trào ngày càng mạnh mẽ, trong đó tác động tích cực và dễ thấy nhất là việc bảo đảm "ba đủ" cho HS (đủ ăn, đủ mặc, đủ sách vở) theo yêu cầu của Bộ GD-ĐT. Theo thống kê mới nhất, đã có 18 địa phương báo cáo không còn HS bỏ học vì thiếu ăn, thiếu mặc, thiếu sách vở. Ngay trong những ngày sau Tết này, Bộ GD-ĐT lại tiếp tục chỉ đạo các địa phương theo dõi, cập nhật số liệu về những trường hợp có nguy cơ phải bỏ học để có kế hoạch trợ giúp kịp thời.

Kết quả này có phần góp sức không nhỏ của HS, cán bộ, giáo viên, nhân viên toàn ngành thời gian qua. Hưởng ứng cuộc vận động giúp đỡ HS, giáo viên vùng khó, các nhà trường đã quyên góp được hơn 20 tỷ đồng tiền mặt, 1,6 triệu cuốn sách giáo khoa, sách tham khảo, vở viết, gần 5 triệu đồ dùng học tập và hàng nghìn chiếc quần, áo các loại. Cũng từ đây, nhiều hình thức hỗ trợ bạn bè ở cùng địa phương đã được nhân rộng như tiết kiệm tiền ăn sáng, nuôi lợn đất, không tổ chức sinh nhật… để dành tiền cho những việc có ích hơn.

Thực hiện "đủ sách vở" trong "ba đủ", Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam đã tặng 71.000 bộ SGK mới trị giá 7,5 tỷ đồng cho con thương binh, liệt sĩ; giảm giá bán SGK cho tất cả HS, tiết kiệm cho phụ huynh 56 tỷ đồng; quyên góp 114,4 tỷ đồng để mua SGK tặng HS nghèo; ủng hộ 50 triệu đồng tiền đi đò cho HS nghèo ở tỉnh Cà Mau…

Theo đánh giá của lãnh đạo Bộ GD-ĐT, sự chung tay của các ngành và đoàn thể, từ cấp trung ương, địa phương tới cơ sở trong việc triển khai phong trào đã tạo được cơ chế xã hội bền vững để giải quyết vấn đề HS bỏ học, phát huy tính tích cực của HS trong các hoạt động xã hội. Những nỗ lực ấy đã góp phần thiết thực giúp HS nghèo yên tâm gắn bó với trường, với lớp, nhất là ở các địa bàn khó khăn. Điều quan trọng khác, đằng sau kết quả ấy có phần giúp sức, sẻ chia của HS trên khắp cả nước với tấm lòng "lá lành đùm lá rách". Lòng vị tha, tình yêu quê hương, đất nước, trách nhiệm với xã hội có sự bắt nguồn từ những việc làm tích cực, thân thiện như thế.

… và để hiểu truyền thống, sống có ích

Tham gia tìm hiểu và phát huy giá trị di tích lịch sử, văn hóa, cách mạng là một trong những nội dung của phong trào xây dựng "Trường học thân thiện, HS tích cực" được các em hào hứng nhất. Chưa đầy 2 năm sau ngày phát động, đã có hơn 13.000 di tích được HS các trường học trên cả nước nhận chăm sóc, phát huy. Tuy vậy, có nơi HS vẫn chưa hiểu hết ý nghĩa của việc tham gia tìm hiểu, phát huy di tích như mục đích của phong trào. Điều này đã được đại diện của lãnh đạo Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch đánh giá tại cuộc họp Ban Chỉ đạo hồi đầu tháng 2-2010: Có nơi HS nhận chăm sóc, phát huy di tích nhưng chỉ biết mỗi việc tưới cây, tỉa lá, dọn vệ sinh; có nơi đưa HS đến bảo tàng nhưng chưa biết phải giới thiệu cho HS những gì. Bên cạnh những nơi có nhiều di tích, lại có nơi băn khoăn vì cả tỉnh chỉ có 1-2 di tích nên không biết triển khai ra sao…

Là đơn vị được Bộ GD-ĐT tặng Bằng khen với thành tích dẫn đầu toàn quốc về phong trào này, Hà Nội đã tập trung đi sâu vào nội dung giáo dục truyền thống, giá trị lịch sử, văn hóa, cách mạng của di tích cho HS, từ đó tác động vào ý thức, giúp HS tự giác học tập, rèn luyện và sống có trách nhiệm. Hà Nội có số lượng di tích được xếp hạng khá lớn, tập trung ở một số vùng, song lại có cách làm riêng để lôi cuốn HS, đó là không chỉ hướng đến các di tích được xếp hạng mà còn coi trọng cả các công trình lịch sử, văn hóa của địa phương. Theo ông Mai Sĩ Nhật, Trưởng phòng Công tác học sinh - sinh viên (Sở GD-ĐT Hà Nội): Di tích được xếp hạng không phải nơi nào cũng có, nhưng mỗi xã, phường, thị trấn đều có nghĩa trang liệt sĩ, đài tưởng niệm hoặc đình, đền… - nơi ghi công, tôn thờ những vị anh hùng có công với đất nước hoặc là địa danh ghi dấu sự kiện lịch sử. Vì thế, HS ở mọi nơi đều có thể tham gia chăm sóc di tích hoặc các công trình có giá trị lịch sử, văn hóa ngay tại địa phương, có cơ hội để hiểu thêm về truyền thống và lịch sử địa phương. Cho tới nay, trong số gần 1.400 công trình được các trường nhận chăm sóc, có hơn 1/3 là các nghĩa trang liệt sĩ, đài tưởng niệm hoặc đình, đền…

Gần 2 năm triển khai, phong trào nổi lên mô hình sáng tạo của huyện Gia Lâm, chọn Khu di tích đền Gióng và huyện Thường Tín chọn khu Tượng đài các anh hùng liệt sĩ làm mẫu để giới thiệu, thực hiện quy trình của một buổi giáo dục truyền thống cho các trường trên địa bàn để nhân rộng. Lại có đơn vị như THPT Nguyễn Trãi (Thường Tín), THPT Việt Nam - Ba Lan duy trì hằng năm việc tổ chức cho HS đi Côn Sơn - Kiếp Bạc để viết thu hoạch; HS xã Vật Lại (Ba Vì) có truyền thống chăm sóc và dâng hoa tưởng niệm nơi Bác Hồ trồng cây đa; HS huyện Thanh Oai tự hào gìn giữ nơi Bác Hồ đã tát nước chống hạn…

Cùng với việc thí điểm dạy tài liệu "Giáo dục nếp sống văn minh, thanh lịch" tại nhà trường; triển khai cuộc thi kể chuyện về Hà Nội 1000 năm Thăng Long, các hoạt động ý nghĩa của phong trào "Trường học thân thiện, HS tích cực" đang dần tác động tới nhận thức, hành động của mỗi HS Thủ đô.