(HNM) - Cho tới nay, nguyên nhân dẫn tới những vụ cháy nổ ô tô, mô tô, xe máy xảy ra liên tiếp trong thời gian qua vẫn là vấn đề gây tranh luận: Do chất lượng xăng dầu, độ an toàn của kết cấu xe, do khiếm khuyết của động cơ, của hệ thống điện, hay do điều kiện môi trường? Tất cả hy vọng các nhà khoa học, nhà quản lý sớm xác định nguyên nhân cơ bản, trực tiếp để người dân sớm kết thúc cảnh "ngồi trên lửa".
Quá nhiều nguyên nhân
Theo Sở Cảnh sát phòng cháy chữa cháy Hà Nội, từ đầu năm 2011 đến ngày 10-2-2012, trên địa bàn Thủ đô xảy ra 22 vụ cháy mô tô, xe máy và 50 vụ cháy ô tô. Trên cả nước có 324 vụ nổ, cháy ô tô, mô tô, xe máy trong hai năm 2010-2011, năm 2011 tăng 68 vụ so với năm 2010. Có 35,5% các vụ cháy, nổ trong cả nước chưa rõ nguyên nhân. Mặc dù có nhiều ý kiến về nhiên liệu, coi đó là nguyên nhân chính khiến ô tô, mô tô, xe máy cháy, nổ song đại diện sở cho biết chưa có chứng cứ cụ thể để đưa ra kết luận trên.
Chiếc xe SH bốc cháy trên đường Kim Mã (Hà Nội) ngày 12-12 vừa qua.
Ông Lê Anh Tuấn, đại diện nhóm nghiên cứu của Viện Cơ khí động lực, Trường ĐH Bách khoa Hà Nội đặt nghi ngờ trước tiên tới hệ thống điện khi nhận định bước đầu về nguyên nhân gây cháy xe. Vấn đề là hệ thống phụ tùng, đặc biệt là hệ thống dây điện, tiếp điểm, rơ le, sạc ắc quy, cuộn đề... có thể có độ bền nhiệt không đáp ứng yêu cầu, hoặc phải hoạt động trong điều kiện quá khắc nghiệt. Còn về xăng dầu, nếu nhiên liệu có chứa các chất phụ gia hoặc dung môi như methanol, acethol... với tỷ lệ lớn có thể dẫn tới sự ăn mòn, làm lão hóa nhanh các chi tiết làm kín (cao su, nhựa, polyme...), dẫn tới rò rỉ nhiên liệu. Ngoài ra, nguyên nhân gây cháy nổ có thể xuất phát từ chế độ và quy trình bảo trì, bảo dưỡng phương tiện không phù hợp, hệ thống phụ tùng thay thế không được kiểm soát chất lượng và việc lắp ráp thêm các hệ thống như còi, đèn... đã gây quá tải cho hệ thống điện của phương tiện. Ông Tuấn cũng lưu ý tới khả năng đường ống xả quá nóng, do bị tắc hoặc có sức cản lớn. Điều kiện vận hành khắc nghiệt do thời tiết nóng ẩm, bụi bẩn, tắc đường... cũng có thể dẫn tới việc lão hóa nhanh các hệ thống, thiết bị phụ trợ của xe.
Ông Lê Bạch Chúc (Trung tâm An toàn hóa chất và bảo vệ môi trường) cho rằng, hiện tượng cháy xe thời gian qua chủ yếu liên quan tới tình trạng kỹ thuật không hoàn thiện của xe. Đó là hệ thống cung cấp nhiên liệu không kín, hệ thống điện có khiếm khuyết, dẫn đến phát sinh tia lửa điện, hoặc hệ thống xả có khiếm khuyết khiến ống và lốc máy quá nóng...
Hướng mũi nhọn vào xăng dầu
Người phản bác mạnh mẽ việc "quy chụp" xăng dầu là thủ phạm hàng đầu là ông Lê Cảnh Hòa, Trưởng tiểu ban Tiêu chuẩn nhiên liệu bôi trơn, Viện Tiêu chuẩn chất lượng Việt Nam. Ông phân tích: Mỗi ngày, một cửa hàng xăng dầu có tới hàng trăm lượt người tới đổ xăng, bởi vậy, nếu nói nguyên nhân là do xăng thì không thể lý giải được vì sao chỉ có một vài xe máy bốc cháy chứ không phải là tất cả những xe sử dụng cùng loại xăng ở cửa hàng đó. Ngay cả báo cáo kết quả kiểm tra một số mẫu xăng dầu trên toàn quốc của Tổng cục Tiêu chuẩn đo lường chất lượng cũng hầu như không cho thấy mẫu xăng nào bị nghi vấn là nguyên nhân gây cháy nổ.
Cũng không cho rằng xăng dầu có thể tự cháy, ông Lê Anh Tuấn khẳng định: Bản thân xăng hay methanol không phải là những loại nhiên liệu tự cháy, chúng chỉ có thể cháy khi có mồi lửa từ bên ngoài. Hơn nữa, xét về chỉ tiêu phòng hỏa thì methanol có khả năng phòng hỏa tốt hơn xăng vì loại này bắt cháy ở nhiệt độ cao hơn. Còn diesel thì chỉ có thể tự cháy trong động cơ khi ở trong điều kiện nhiệt độ cao và áp suất lớn.
Tuy nhiên, dù chưa thể chỉ đích danh "thủ phạm" song đa số ý kiến đều tập trung vào "nghi can" nhiên liệu, ít nhất cũng là nguyên nhân gián tiếp. Theo ông Hoàng Mạnh Hùng, nguyên Viện phó Viện Khoa học kỹ thuật hình sự, Bộ Công an: 12 hãng ô tô lớn trên thế giới đã khuyến cáo không được dùng phụ gia methanol hay ethanol pha vào xăng do tính chất ăn mòn đối với cao su, polymer tổng hợp. Methanol là chất phản ứng mạnh, dễ cháy, hòa tan tốt trong xăng. Ống nhiên liệu, gioăng cao su... có thể bị ăn mòn khi nồng độ methanol đạt mức 15% trở lên.
Ông Lê Bạch Chúc cũng đưa ra ý kiến, xe sử dụng xăng có trị số ốc-tan thấp, sử dụng không đúng cách các loại dầu động cơ pha phụ gia (có tác dụng trám vào các chi tiết động cơ bị mòn) có thể làm tăng nguy cơ gây cháy xe.
Bà Vũ Thị Thu Hà, Phòng Thí nghiệm trọng điểm lọc hóa dầu, Viện Hóa học công nghiệp, cũng đưa ra nguyên nhân gián tiếp gây cháy nổ là xăng pha thêm methanol vượt quá tiêu chuẩn, làm ảnh hưởng đến bộ phận động cơ. Bà Hà cho biết, hiện Bộ KHCN đã có chỉ đạo nghiên cứu những mẫu xăng thu thập được trên thị trường. Sau một năm nữa có thể có cái nhìn khoa học và chính xác hơn về sự ảnh hưởng của phụ gia đến chỉ tiêu chất lượng xăng.
Trong khi chờ đợi những kết quả nghiên cứu có thể đem lại giải pháp hữu hiệu, các chuyên gia khuyến cáo người sử dụng xe hãy tự bảo vệ mình bằng cách bảo trì, bảo dưỡng phương tiện định kỳ tại những cơ sở bảo dưỡng uy tín. Bên cạnh đó, ở khía cạnh quản lý, nhiều vấn đề bức thiết cũng được đặt ra, cần giải pháp, như về quản lý chất lượng xăng dầu, chất lượng phụ tùng xe; quản lý và quy chuẩn hóa các trạm bảo trì, bảo dưỡng phương tiện; cải thiện môi trường giao thông...