(HNMO) – Những đấu tranh của các nhạc sĩ trong việc đòi tiền bản quyền, tác quyền âm nhạc diễn ra âm ỉ nhiều năm nay nhưng kết quả vẫn chưa như ý muốn. Thế nhưng, sau vụ tranh cãi bản quyền tổ chức đêm nhạc “Ru tình” diễn ra tại Hà Nội những ngày vừa qua đã như “giọt nước làm tràn ly”, khiến cho các thế hệ nhạc sĩ lão thành của làng âm nhạc Việt Nam đã ngồi lại với nhau vào ngày 16/2 để cùng lên tiếng chính thức đòi quyền lợi cho mình.
 

* Từ vụ “Ru tình” làm thổi bùng “cuộc chiến” pháp lý

Mấy ngày nay, việc tranh cãi của hai đơn vị tổ chức đêm nhạc Trịnh Công Sơn cùng diễn ra vào ngày 8/3 tới tại Hà Nội và cùng lấy tên “Ru tình” đã khiến dư luận một lần nữa bức xúc về những bất cập trong việc cấp phép biểu diễn của Cục NTBD (Bộ VHTT&DL) và Sở VHTT&DL Hà Nội. Hơn nữa hết, đây lại là thái độ của các đơn vị tổ chức đối với nhân thân của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn và với việc bản quyền tác giả.

Sự thể bắt nguồn từ việc, Liên đoàn Xiếc Việt Nam không có sự đồng ý của gia đình nhạc sĩ Trịnh Công Sơn nhưng vẫn được Cục NTBD cấp phép trước đó, do ông Vương Duy Biên (Cục trưởng Cục NTBD ký). Còn chương trình “Ru tình” của công ty cổ phần Interbrand VN thì có sự đồng ý của tác giả. Sự chồng chéo này chỉ được phát hiện khi Sở VHTTDL Hà Nội cùng lúc nhận được hai hồ sơ, một là xin cấp phép của Công ty cổ phần Interbrand VN và một của Liên đoàn Xiếc Việt Nam.

Ngay sau đó, bà Trịnh Vĩnh Trinh (em gái của cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn) đã làm đơn tới các cơ quan chức năng đề nghị từ chối chương trình của Liên đoàn Xiếc Việt Nam. Bởi theo bà Trịnh Vĩnh Trinh, Cty Interband VN đã có được hợp đồng tác quyền với đại diện của gia đình nhạc sĩ. Trong hợp đồng ghi rõ Cty Interbrand VN được sử dụng độc quyền những tác phẩm nhạc Trịnh từ ngày 10-2 đến 10-3-2012. Gia đình nhạc sĩ cũng “không đồng ý cho phép bất cứ một đơn vị nào khác sử dụng những tác phẩm của cố nhạc sĩ mang ra biểu diễn nhằm mục đích thu lợi nhuận trong khoảng thời gian đó”. Theo bà Trinh, việc phớt lờ ý kiến gia đình cố nhạc Trịnh Công Sơn, thậm chí không được sự cho phép của gia đình nhạc sĩ mà vẫn Liên đoàn Xiếc Việt Nam vẫn tổ chức đêm nhạc “Ru tình” là hành vi coi thường tác giả, nếu xét về lý thì đó là vi phạm bản quyền.
 

Trả lời phóng viên vào sáng ngày 16/2, ông Phó Đức Phương, Giám đốc Trung tâm bảo vệ quyền tác giả âm nhạc VN cho biết, trong trường hợp có vụ tranh chấp pháp lý xảy ra giữa hai đơn vị tổ chức chương trình “Ru tình”, Trung tâm sẽ 100 đứng về phía gia đình nhạc sĩ Trịnh Công Sơn. Vì theo lý giải của nhạc sĩ Phó Đức Phương, một đơn vị tổ chức trước khi thực hiện chương trình cần phải có ý kiến của gia đình, đó là sự tôn trọng với tác giả. Còn gia đình tác giả không đồng ý mà vẫn cố tình biểu diễn, đó là một hành động không thể chấp nhận được.

* Đến những “ấm ức” của các nhạc sĩ

Từ sự việc tranh cãi quyền tổ chức chương trình “Ru tình”, trong đó gia đình cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn phải chính thức lên tiếng, đã khiến cho không chỉ dư luận “chóng mặt” vì những chồng chéo trong các quyết định cấp phép của cơ quan quản lý cấp Bộ (Cục NTBD) và Sơ VHTT&DL mà còn khiến các nhạc sĩ có thêm cớ để bày tỏ bức xúc của mình trong việc bị các đơn vị tổ chức “qua mặt” nhiều năm nay.

Việc vi phạm bản quyền hoặc không trả tiền tác quyền cho các tác giả âm nhạc Việt Nam xảy ra cơm bữa, thường xuyên. Đến nỗi, cứ mỗi lần nhắc đến chuyện trả tiền bản quyền, tác quyền âm nhạc là các nhạc sĩ từ lão thành cho đến nhạc sĩ trẻ đều có những phản hồi gay gắt. Việc các đơn vị tổ chức, ca sĩ có thể thu hàng chục, hàng trăm triệu đồng chỉ trong một tối biểu diễn, trong khi các tác giả có các tác phẩm âm nhạc bị lờ tiền tác quyền, hoặc nếu có cũng chỉ là con số “bèo” (75.000 đ/tác phẩm) đã khiến cho các nhạc sĩ bấy lâu nay rất ấm ức. Chưa kể, số lượng lớn các chương trình biểu diễn nghệ thuật (chưa nói đến ca sĩ) đương nhiên mang tác phẩm đi biểu diễn mà không cần xin phép chủ nhân của ca khúc, chứ đừng nói đến chuyện trả tiền tác quyền.
 

Trong buổi tổng kết, báo cáo kết quả hoạt động của Trung tâm VCPMC diễn ra sáng nay (16/2), có sự góp mặt của hơn 30 nhạc sĩ thuộc hàng tên tuổi, kỳ cựu của làng âm nhạc Việt Nam như Phạm Tuyên, Huy Thục, Trọng Bằng, Hoàng Vân, Nguyễn Đức Toàn, Nguyễn Tài Tuệ, Hoàng Dương, đại diện gia đình cố nhạc sĩ Văn Cao… Đồng loạt các nhạc sĩ có tiếng đã nói lên bức xúc bấy lâu nay.

Nhạc sĩ Trương Ngọc Ninh cho biết, ông hiện đang là chủ tịch một hội đồng duyệt các tác phẩm ca múa nhạc nên được biết rất rõ giá cát-xê của những ca sĩ hiện nay và từ đó thấy đau lòng thay cho các nhạc sĩ. “Một đơn vị biểu diễn sẵn sàng trả cho ca sĩ Mỹ Tâm giá cát –xê là 80 triệu đồng/đêm diễn, ca sĩ trẻ Văn Mai Hương mới 17 tuổi, hiện đang học Trung cấp trường Văn hóa nghệ thuật Quân đội cũng dễ dàng kiếm được 55 triệu đồng cho 2 đêm biểu diễn. Trong khi đó các tác giả chẳng được xu nào từ tiền tác quyền, nếu có thì cũng là được vài chục nghìn cho một bài hát. Tôi thấy quá bất công. Tác giả là người sở hữu tác phẩm, lẽ ra phải được hưởng xứng đáng hơn thế. Chúng tôi là những người làm sản phẩm, lẽ ra phải có quyền bán tác phẩm của mình theo giá mình muốn”, nhạc sĩ Trương Ngọc Ninh bức xúc.

Cũng theo nhạc sĩ này, năm 1980, các nhạc sĩ đã từng ngồi lại với nhau để nâng giá tác phẩm của mình. Từ đó, đến nay giá đó vẫn được giữ nguyên dù thị trường âm nhạc đã thay đổi rất nhiều.
 

Đồng tình quan điểm với nhạc sĩ Trương Ngọc Ninh, nhạc sĩ Nguyễn Trọng Tạo bày tỏ: “Theo luật, ai sử dụng tác phẩm của nhạc sĩ kinh doanh thì phải trả tiền. Tuy nhiên, thực tế thì luật này đang bị vi phạm nghiêm trọng. Hiện nay, trong các chương trình biểu diễn, những “ông bầu” là người trả tiền cát –xê cho ca sĩ, nhưng lại không chịu trả tiền tác quyền cho nhạc sĩ. Chưa kể, các ca sĩ khi biểu diễn trong nước đã khó kiểm soát, đến khi mang tác phẩm đi biểu diễn chạy “sô” ở nước ngoài để kiếm hàng nghìn euro, đô la thì chẳng ai kiểm soát được để đòi tiền tác quyền”.

Theo con số tổng kết của Trung tâm VCPMC, năm nay Trung tâm thu được 41,1 tỷ đồng tiền sử dụng tác phẩm âm nhạc trong năm 2011, tăng 27% so với năm 2010. Tuy nhiên, đây lại là số tiền thu được chủ yếu ở lĩnh vực nhạc chuông điện thoại, website tải nhạc, các quán karaoke, phòng trà… Còn tiền thu được từ hoạt động biểu diễn nghệ thuật lại chưa đến 10%, còn lại 90% vẫn đang bị thất thoát.

Theo các nhạc sĩ, việc quản lý và yêu cầu các đơn vị phải trả tiền bản quyền có thể thực hiện dễ dàng. Đó là chỉ cần, trong Nghị định tổ chức biểu diễn yêu cầu, các đơn vị tổ chức biểu diễn phải trả tiền tác quyền cho tác giả thì mới được cấp giấy phép biểu diễn. Theo cách làm này, đơn vị muốn được xin cấp phép chỉ cần đến Trung tâm bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam trả đầy đủ tiền tác quyền, rồi mang giấy chứng nhận lên cơ quan quản lý để xin cấp phép. Nếu cách làm này được thực hiện đúng thì chắc chẳng thể xảy ra việc các đơn vị ngang nhiên lách luật như hiện nay, và các nhạc sĩ cũng có sự an ủi từ những sáng tác của mình. Tuy nhiên, điều này lại đang gặp khó khăn khi các đơn vị quản lý (Cục NTBD và các Sở VHTT&DL) cấp phép cho đơn vị tổ chức trước rồi mới yêu cầu đơn vị đó “có nghĩa vụ trả tiền tác quyền”. Thế nên, mới có chuyện các đơn vị tổ chức “cậy” có giấy phép biểu diễn rồi thì trốn luôn nghĩa vụ đóng tác quyền.

Tại buổi gặp gỡ này, nhiều nhạc sĩ đã đề xuất việc thuê văn phòng luật sư tham gia vào các vụ việc tranh chấp mang tính pháp lý để bảo vệ quyền của các tác giả âm nhạc. Nhạc sĩ Phó Đức Phương cũng tiết lộ đang chuẩn bị 1 vụ kiện pháp lý đầu tiên về vi phạm bản quyền. Trong buổi gặp gỡ này, 30 nhạc sĩ lão thành cũng đã ký vào một đề nghị chung, đồng loạt lên tiếng phản đối tình trạng vi phạm tác quyền đang diễn ra ngày một ngang nhiên hiện nay.