(HNM) - Đại hội VII Hội Điện ảnh Việt Nam diễn ra trong ba ngày từ 20 đến 22-7 tại Hà Nội với sự tham gia của 500 đại biểu là dịp xới lên những băn khoăn, bức xúc của điện ảnh nước nhà trong quá trình phát triển và hội nhập. Khá nhiều ý kiến cả trên diễn đàn và ngoài hành lang, nhưng câu hỏi chung vẫn ở chỗ đâu là khâu đột phá…

Các nghệ sĩ bên lề Đại hội.

Rối bời vì sự không chuyên
Dễ nhận thấy là rất nhiều vấn đề nêu trong Đại hội VII Hội Điện ảnh Việt Nam (ĐH) là "ý kiến tồn", nghĩa là đã từng được nêu lên ở đâu đó trong các diễn đàn về điện ảnh trong nước. Nhiều đại biểu vẫn nguyên vẹn nỗi băn khoăn, chia sẻ một cách đầy nhiệt huyết, nhưng cũng có người, như đạo diễn Vinh Sơn, thì "xin thôi không nói dịp này!". Cái không khí thân tình của điện ảnh thời hoàng kim thì vẫn còn đó trong những cuộc gặp gỡ giữa những gương mặt "kinh điển" như NSND Thế Anh, NSND Bùi Đình Hạc, NSND Hải Ninh… Nhưng đúng như nhận xét của một đại biểu: "Còn được nhìn thấy những bậc lão thành đã đóng góp cho điện ảnh từ thuở ban đầu ấy là điều hạnh phúc, nhưng chỉ vậy thôi sao? Quá ít những gương mặt trẻ đã, đang và sẽ tạo nên sức sống cho điện ảnh nước nhà".

Hội Điện ảnh khóa VI thừa nhận "đội ngũ hành nghề được bổ sung từ nhiều nguồn đào tạo trong nước nhưng vẫn mỏng và thiếu đồng bộ nghiêm trọng". Thiếu nhân lực là thiếu cơ bản, vì thế gần như ở khâu nào cũng rối bời vì tính không chuyên. Nhà thơ, nhà biên kịch Hoàng Nhuận Cầm từng thốt lên "biên kịch hay bi kịch"? Thực tế điện ảnh của ta đang gột nên "hồ" từ rất ít "bột" khi luôn luôn phải đốt đuốc tìm kịch bản hay. Điều này rất dễ thấy bởi cứ nhìn vào các hãng phim tư nhân sẽ thấy những biên kịch trẻ đang miệt mài cống hiến tại đó. Ở góc độ khác, họa sĩ thiết kế Vũ Huy nêu điện ảnh đang nghiệp dư hóa khi rất nhiều bộ phim tự rút gọn đi nhiều thành phần làm phim như họa sĩ, hóa trang, dựng cảnh… Còn những người có nghề ở các lĩnh vực đó thì do không có đất làm việc đã mai một dần tay nghề. Tính nghiệp dư hóa cũng thể hiện ở việc ta còn lạc hậu rất nhiều về kỹ thuật, trong khi một phần quan trọng của điện ảnh là công nghệ. Đã từ khá lâu rồi, tay máy xuất sắc Lý Thái Dũng đã nói đến điều này sau khi anh tham dự một khóa đào tạo tại Mỹ và trực tiếp sử dụng chiếc máy quay hiện đại mang tên "Red 1".

Điện ảnh nước nhà những năm qua không phải là không có những dấu hiệu đổi mới khi phim Việt trên truyền hình thu hút người xem, một số phim sống được nhiều tháng ngoài rạp; vài phim ra nước ngoài đem về những giải thưởng quốc tế; các hãng phim tư nhân ra đời sôi sục vào mỗi mùa phim Tết… Nhưng những vận động đó quá khiêm tốn, nếu không muốn nói rằng chưa thấm vào đâu.

Đào tạo - khâu đột phá?
 

NSND Thế Anh từng nói vui mà rất thật: "Điện ảnh hàn lâm lắm chứ, đâu phải là chuyện cứ hùng hục diễn là xong". Ông chia sẻ với Hànộimới: "Muốn có tác phẩm có nghệ thuật cao, tầm tư tưởng lớn theo kịp thời đại, không còn cách nào khác là Nhà nước phải đầu tư thật lớn vào đào tạo". Chính tại ĐH VII này, Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân đã nêu rõ Đảng và Nhà nước sẽ đầu tư cho điện ảnh, nhưng Hội Điện ảnh Việt Nam cần chủ động phối hợp với các bộ, ngành xem xét quy hoạch đào tạo nhân lực cho điện ảnh, xây dựng chương trình đào tạo tại nước ngoài, hoặc mời chuyên gia nước ngoài tới bồi dưỡng, căn cứ trên nhu cầu thực tế. Phó Thủ tướng cũng đã yêu cầu Hội cần nhanh chóng cùng Bộ VH-TT&DL xây dựng chương trình hỗ trợ phát triển điện ảnh Việt Nam 5 năm tới.

Có lẽ đúng như nhà quay phim Đan Thiết Thụ nói: "Ban lãnh đạo mới của Hội Điện ảnh Việt Nam cần phải tĩnh tâm một chút trong bối cảnh điện ảnh đang chao đảo như hiện nay. Tĩnh tâm để cùng các hội viên vạch ra những lộ trình cơ bản cho điện ảnh, trong đó đặc biệt quan tâm tới khâu đào tạo". Và chắc chắn kết quả của sự đầu tư này không thể có được trong ngày một, ngày hai mà ít nhất phải sau 5 đến 10 năm. Nhưng như thế mới là bền vững, còn mọi sự nỗ lực cá nhân, hay khắc phục ở khâu này, khâu nọ như buộc phải làm hiện nay sẽ vẫn chỉ là sự vá víu tạm thời.

Hiện các bộ, ngành, Liên hiệp VHNT Việt Nam cũng đang triển khai 9 đề án quan trọng về VHNT, trong đó có rất nhiều nội dung liên quan đến đào tạo cũng như gỡ rối về chế độ, chính sách thúc đẩy văn nghệ sĩ sáng tạo. Một không khí chung rất thuận lợi cho những bước thay đổi lớn của điện ảnh.