(HNM) - Mặc dù thời gian qua có 15 trường trong tổng số khoảng 150 trường đại học (ĐH) của Việt Nam đã được Bộ GD-ĐT "chọn mặt gửi vàng" để xây dựng thành trường ĐH trọng điểm, song giấc mơ lọt vào top 500 trường ĐH hàng đầu châu Á của Việt Nam có vẻ vẫn còn xa vời. Tuần qua, cùng với sự kiện Trường ĐH Việt Đức chính thức ra mắt, cái đích lọt vào top 200 trường ĐH hàng đầu thế giới lại được nhắc tới với nhiều hy vọng hơn...

Đầu vào xuất sắc, tài chính mạnh mẽ

Trước khi bắt đầu khởi động việc hình thành các trường ĐH trình độ quốc tế, giới khoa học đã tranh luận khá nhiều về việc nên xây trường mới hoàn toàn hay phát triển trên nền một số trường ĐH đã có. Cuối cùng, Bộ GD-ĐT đã quyết định sẽ xây mới hoàn toàn 4 ngôi trường theo 4 mô hình ĐH của một số nước có nền giáo dục ĐH chất lượng hàng đầu thế giới, với các đối tác chiến lược là các trường có tiềm năng của Việt Nam.
 

Trường ĐH đẳng cấp quốc tế đầu tiên có được do sự hợp tác giữa Chính phủ Việt Nam và Chính phủ Đức - ĐH Việt Đức đã tuyển sinh tới khóa thứ 2 với đầu vào là các thí sinh xuất sắc. Đối tác trong nước của dự án là ĐH Quốc gia TP Hồ Chí Minh. Vốn xây dựng là 100 triệu USD vay từ Ngân hàng Thế giới; ngoài ra, nguồn vốn từ ngân sách nhà nước bảo đảm những chi phí thường xuyên của nhà trường. Đây là trường ĐH đầu tiên chịu sự chỉ đạo trực tiếp của Thủ tướng Chính phủ, cũng là trường công lập đầu tiên có hiệu trưởng là người nước ngoài (người Đức). Toàn bộ lương của các giảng viên người Đức đều được Chính phủ Đức hỗ trợ để chi trả.

Bên cạnh đó, Trường ĐH Công nghệ Hà Nội đang hoàn thiện kế hoạch vận hành với đối tác trong nước là Viện Khoa học công nghệ Việt Nam cùng nòng cốt là 40 trường ĐH Pháp. Dự án nhận được sự hỗ trợ của Chính phủ Pháp với hơn 100 triệu euro trong 10 năm để đào tạo giảng viên và trả lương cho đội ngũ nhân sự Pháp, bên cạnh vốn vay dự kiến 100 triệu USD từ ngân hàng ADB. Dự án thứ ba, tại Đà Nẵng, đang trong quá trình đàm phán chọn đối tác nước ngoài, dự kiến là Nhật Bản. Trong một hội thảo về hợp tác giáo dục Việt - Mỹ, lãnh đạo Bộ GD-ĐT đã tỏ ý mong muốn các đối tác Mỹ tham gia vào dự án thứ tư tại Cần Thơ. Vụ trưởng Vụ GD ĐH Trần Thị Hà cho rằng, đây là một cơ hội tốt cho phía đối tác khi ở giai đoạn hiện nay, họ có thể tham gia xây dựng từ khâu chuẩn bị cho tới tổ chức trường.

Vụ trưởng Trần Thị Hà cũng khẳng định, những mô hình xây dựng nói trên dựa trên các tiêu chí chủ yếu: chất lượng SV đầu vào, năng lực quản lý xuất sắc và một nguồn tài chính mạnh. Về vấn đề này, ông Ayumi Konishi, Giám đốc Ngân hàng ADB tại Việt Nam nói: "Tiền không phải là tất cả, việc tham gia tích cực của Chính phủ, của các trường ĐH, đặc biệt là vai trò của địa phương - nơi xây dựng những trường này - là đặc biệt quan trọng".

Mô hình gần cho mục tiêu xa

Các trường, mà trước tiên là ĐH Việt Đức hoạt động theo nguyên tắc đã được Bộ GD-ĐT cam kết về việc xây dựng trường đẳng cấp quốc tế. Tức là có cơ chế tổ chức hoạt động riêng, bảo đảm khả năng tự chủ cao về học thuật cũng như tài chính. Ngay sau khi đi vào hoạt động, trường đã được vận hành theo cách thức của các trường tiên tiến của Đức. Hiệu trưởng nhà trường có quyền quyết định phương án tuyển sinh phù hợp. Mức chi đào tạo một SV tương đương 2.500 USD/năm và 3.000 USD/học viên/năm đối với đào tạo thạc sỹ.

Mặc dù hứa hẹn có điều kiện học tập tốt hơn song mức học phí cao gấp tới 10 lần so với các trường ĐH công lập hiện nay không khỏi khiến nhiều người giật mình. Tuy nhiên, Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Nguyễn Thiện Nhân khẳng định: Học phí ở các trường ĐH đẳng cấp quốc tế của Việt Nam không đặt vấn đề thu đúng, thu đủ mà người học sẽ được hỗ trợ; chỉ thu đủ đối với sinh viên quốc tế. Bên cạnh đó, người tài có hoàn cảnh khó khăn còn được vay vốn để học tập. Tại nhiều nước khác như Anh, Nhật Bản, Hàn Quốc... SV các trường đẳng cấp quốc tế cũng chỉ phải đóng một phần học phí mà thôi. Trong khi đó, theo Vụ trưởng Trần Thị Hà, sau 1 năm đào tạo, khóa SV đầu tiên của Trường ĐH Việt Đức đã được một cơ quan kiểm định độc lập của Đức đánh giá là có chất lượng rất tốt.

Khi vấn đề học phí và chất lượng đào tạo không được đặt ra như một trở ngại lớn, thì nhiều ý kiến lại e ngại về việc có "4 ốc đảo, 4 vương quốc rời hẳn hệ thống các trường đang tồn tại và phát triển". Phó Giám đốc ĐHQG TP Hồ Chí Minh Lê Quang Minh cho rằng: Điều cần lý giải là tương lai 4 mô hình mới sẽ có đóng góp tích cực về đội ngũ trí thức chất lượng cao cho các trường còn lại. Cùng với việc "thí điểm" một số mô hình mới, Chính phủ và Bộ GD-ĐT cần có chính sách để việc tuyển chọn đầu vào và sử dụng đầu ra hiệu quả. SV ra trường cần được tạo điều kiện công tác ở các trường ĐH trong nước, các trường đều được hưởng lợi thì sẽ không còn cảm giác về sự cạnh tranh không bình đẳng giữa 4 trường và các trường ĐH còn lại. Ngoài ra, cũng cần có cơ chế để nhân rộng mô hình trường ĐH đẳng cấp quốc tế với các trường đủ mạnh.

Theo nhiều chuyên gia, không có mô hình nào có sẵn cho Việt Nam và điều khó nhất là chúng ta phải tìm ra một mô hình phù hợp với điều kiện cụ thể của đất nước để có thể đạt được mục tiêu đề ra trong 15 năm tới: chúng ta có nhiều trường nằm trong 200 trường đẳng cấp thế giới.